بررسی و تحلیل مضمون و درون‌مایه در ترانه‌های عاشقانۀ محلی ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران

چکیده

ترانه اصطلاحی عام است که به انواع قالب‌های شعری ملحون یا همراه موسیقی به‌ویژه فهلویات، دوبیتی، رباعی و تصنیف گفته می‌شود. بومی سروده‌ها شامل انواعی چون «گرایلی» در آذربایجان، «گورانی» در کردستان و کرمانشاه، «شربه» در جنوب، «شرفشاهی» در گیلان، «سه خشتی» در قوچان و «دیهو» در بشاگرد هستند که در این تحقیق نمونه‌هایی از آن‌ها ذکر شده است. در این جستار به شیوه توصیفی-تحلیلی مضامین ترانه‌های عاشقانه بررسی و طبقه‌بندی شده‌اند. جامعۀ آماری نیز کتاب‌های پراکندۀ ترانه‌های بومی و آثار ضبط‌شدۀ موسیقی آوازخوانان ایرانی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وابستگی به معشوق بیشترین نمود را در بین این ترانه‌ها دارد. زبان آن‌ها ساده و عامیانه است و از آن جایی که با کار و تلاش مردمی ساده‌زیست ارتباط دارند، در آن‌ها کمتر به خیال‌پردازی توجه شده است، بیشتر این ترانه‌ها با سازهای موسیقی همراه می‌شوند. نتیجه این که ترانه‌سرایان با آوردن مضامین متعددی همچون شکایت از دوری یار، سختی راه عشق، مخالفت بزرگان در وصلت دو یار، بوسه‌خواهی، وفاداری، وصف زیبایی معشوق، توجه‌طلبی و آرزوی وصال درصدد نشان دادن درون‌مایه‌های «بیان حضور در محضر یار» با زیرلایه‌های آرزو یا دوام آن و «شکایت از فراق و هجران» با زیرلایه‌های ترس از اتفاق افتادن آن و دعا برای رفعش بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Survey and Analysis of Motif and Theme in Iranian Local Romantic Songs

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Sotoodeh 1
  • Aliasghar Babasafari 2
  • mohammadamin mohammadpour 3
1 Professor of Persian Language and Literature Dept, Tehran University, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature Dept, Isfahan University, Isfahan, Iran
3 Ph.D. Candidate, Persian Language and Literature Dept., Sirjan Branch, Islamic Azad University, Sirjan, Iran
چکیده [English]

Song is a general term that refers to a variety of melodic or accompanying forms of poetry, especially Fahlaviyat, quatrains, Rubaiat, and Tasnif. Local poetry contains some types like Garayeli in Azarbaijan, Goorani in Kordestan and Kermanshah, Sharbeh in South, Sharafshahi in Gilan, Sekheshti in Qoochan and Deyhoo in Bashagard which in this paper some samples of them are presented. In this article, the themes of love songs have been studied and classified in a descriptive-analytical research method. The statistical society is also scattered books of native songs and recorded works of music of Iranian singers. The language of the native songs is simple and slang and since they are related to the work and effort of simple people, they pay less attention to images. Most of these songs are accompanied by musical instruments. The conclusions show that the songwriters bring a variety of themes, such as complaining about getting away of sweet heart, the difficulty of the path of love, the opposition of the elders in the union of two beloveds, Kissing, loyalty, describing the beauty of the beloved, seeking attention and wishing to join, seek to show the themes of "presence next to beloved" with the sub-layers of desire or its permanence and "complaining of separation and embarrassment" with the sub-layers of desire or its permanence and "complaining of separation and embarrassment" with the sub-layers of fear of it happening and praying for its elimination.

کلیدواژه‌ها [English]

  • theme
  • Motif
  • lyrical poetry
  • Love song
  1. 1. احمدپناهی، محمد (1383)، ترانه و ترانه‌سرایی در ایران: س‍ی‍ری‌ در ت‍ران‍ه‌ه‍ای‌ ملی‌ ای‍ران، تهران: سروش.
  2. آجودانی، ماشاالله (1371)، یا مرگ یا تجدد، تهران: زوار.
  3. 3. پرتوی آملی، مهدی (1369)، فرهنگ عوام آمل، چاپ دوم، تهران: مرکز مردم­شناسی ایران.
  4. پناهی سمنانی، محمد (1383)، ترانه‌های ملی ایران، تهران: علم
  5. حبیبی­نژاد، مهران (1399)، جاودانه‌ها، تهران: ماهریس.
  6. دیهیمی، ایرج (1395)، عالیجناب مهربان ترانه، 2 ج، تهران: نگاه.

7 روشن، ح. (1358)، ادبیات شفاهی مردم آذربایجان، تهران: دنیا.

  1. زرقانی، سید مهدی (1384)، چشم­انداز شعر معاصر ایران، تهران: ثالث.
  2. زنگنه، پری [خواننده] (1355)، «آوازهای محلی»، نوار صوتی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
  3. سلیمانی، محمد [خواننده] (1382) «شاه صنم»، آلبوم موسیقی تربت جام، تهران: ماهور.
  4. شکورزاده، ابراهیم (1369)، ترانه‌های روستایی خراسان، تهران: سروش.
  5. شمیسا، سیروس (1386)، سیر رباعی در شعر فارسی، تهران: علم.
  6. شوالیه، ژان، آلن گربران (1388)، فرهنگ نمادها، ترجمۀ سودابه فضائلی، تهران: جیحون.
  7. شیرین­کام، شهره (1395)، «درون‌مایۀ عشق در ترانه‌های گیلکی»، فصلنامۀ ادبیات و زبان­های محلی ایران، دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج، سال ششم، شمارۀ 3، صص61-76.
  8. طباطبایی، لسان الحق (1386)، داستان و دوبیتی‌های حسینا، تهران: بهین.
  9. طبری، احسان (1359)، «ترانه‌های عامیانه و برخی مختصات فنی و هنری آن»، نوشته‌های فلسفی و اجتماعی، تهران: حزب توده ایران.
  10. عمادی، عبدالرحمن (1392)، دیلمون پارسی، تهران: آموت.
  11. فاضل، سهراب (1390)، تصنیف و تصنیف­سرایی در ایران، تهران: سوره مهر.
  12. قنبری عدیوی، عباس (1390)، گونۀ ترانه در ادبیات عامۀ بختیاری، فصلنامۀ ادبیات و زبان­های محلی ایران زمین، دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج، سال اول، شمارۀ 1، صص 149-175.
  13. قهرمان، محمد (1383)، فریادهای تربتی، مشهد: ماه جان.
  14. کوهی کرمانی (1345)، هفتصد ترانه از ترانه‌های ملی ایران، تهران: ابن سینا.
  15. محسنی، مرتضی و همکاران (1394)، «تحلیل محتوایی دوبیتی‌های عامیانۀ شهرستان سوادکوه»، نشریۀ فرهنگ و ادبیات عامه، شمارۀ 5، صص 133 – 161.
  16. محمودی، منوچهر (1328)، شش ترانه محلی دشت باوی، بی جا، بی نا.

24 مختاری، محمد (1378)، هفتاد سال عاشقانه تحلیلی از ذهنیت غنایی معاصر و گزینه شعر 200 شاعر، تهران: تیراژه.

  1. مستور، مصطفی (1379) مبانی داستان کوتاه، تهران: مرکز، چاپ سوم.
  2. مشحون، حسین (1373)، تاریخ موسیقی ایران، تهران: سیمرغ.
  3. میهن­دوست، محسن (1355)، کله فریاد، ترانه‌هایی از خراسان، تهران: مرکز مردم­شناسی ایران.
  4. ناصح، محمد مهدی (1377)، دوبیتی‌های عامیانه بیرجندی، به کوشش کمالی سروستانی، تهران: محقق.
  5. هدایت، صادق (1310)، اوسانه، تهران: فردوسی.
  6. _________ (1334)، نیرنگستان، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
  7. _________ (1379)، نوشته‌های پراکنده، به کوشش حسن قائمیان، تهران: ثالث.
  8. هلم، بنت (1394)، عشق، ترجمۀ ندا مسلمی، تهران: پژمان.
  9. همایونی، صادق (1348)، یک هزار و چهارصد ترانه محلی، شیراز: کانون تربیت.