نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

خواجه عبدالله انصاری خالق آثار برجسته­ای است که سبک جدیدی از نثر را رقم زده است، اما آثار خواجه همگی بر یک شیوه نیست و تفاوت زبان عبارت و اشارت را می­توان در دو دسته از آثار وی مشاهده کرد. برخی از آثار خواجه مانند «صدمیدان» با هدف تعلیم مبانی عرفانی نوشته شده و برخی دیگر از جمله «الهی‌نامه» از نوع ادب غنایی است. مقالۀ حاضر کوشیده است با مقایسۀ ویژگی­های بدیعی و بیانی دو اثر برجسته از این نویسندۀ صاحب سبک، الهی­نامه و صدمیدان، به روش کتابخانه­ای با هدف نشان دادن تفاوت ویژگی­های بلاغی در زبان عبارت و اشارت خواجه، به مقایسۀ تطبیقی سبک بلاغی این دو دسته از آثار وی بپردازد. نتایج این پژوهش نشان­دهنده کاربرد بیشتر اغلب آرایه­های لفظی و معنوی در الهی‌نامه است مگر آرایۀ تضمین که خواجه برای اثبات سخنان خود در صدمیدان از آن بیشتر بهره برده است. همچنین تحلیل بسامدی آرایه­های این دو اثر ثابت می­کند که این عارف سخن­شناس بر لفظ و معنا بسیار تسلط داشته و با رعایت تناسب و ارتباط بین آن­ها به دو شیوه­ (زبان عبارت و اشارت) در زبان عرفانی رسیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Analysis of Rethorical Difference in Allusion and Expression in Mystical Prose of Khajeh Abdullah Ansari

نویسندگان [English]

  • Samaneh Jafari 1
  • Mohammad Alizadeh 2

1 Assistant Professor, Persian Language and Literature, Farhangian University, Tehran, Iran

2 PhD. Candidate, Persian Language and Literature, Kharazmi University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Khajeh Abdullah Ansari is the creator of outstanding works that have formed a new style of prose, but the works of Khajeh are not all in the same style and The difference between "zaban_e Ebarat" (allusion language) and  "zaban_e Esharat" (expression language) can be seen in the two categories of his works. Some of Khajeh's works, such as "Sad Maidan" were written with the aim of teaching mystical principles, and others such as "Elahi Namah" are of the type of lyric literature. This article has tried to make a comparative comparison of the Rhetorical style of these two groups of his works by comparing the Rhetorical features of these two outstanding works of this author in a library method with the aim of showing the difference of Rhetorical features in the between expression language and  allusion language. The results of this research show that most of the Rhetorical techniques are used more in " Elahi Namah", other than" Tazmin" that Khajeh has used more to prove his Sayings in " Sad Maidan ". Also, the frequency analysis of the Rhetorical features of these two works proves that This eloquent mystic dominates the form and meaning and has reached two Style in mystical language by observing the proportion and connection between them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khajeh Abdullah Ansari
  • Mystical Language
  • Rhetorical Style
  • Elahi Namah
  • Sad Maidan
آقاحسینی، حسین؛ میرباقری فرد، سیدعلی اصغر؛ محمودی، مریم (1384)، «بررسی و تحلیل ویژگی­های زبان عرفانی»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان (مطالعات و پژوهش های دانشکده ادبیات و علوم انسانی)،  شمارۀ 43-42، صص 86-65.
اجیه، تقی؛ پوده، آزاده (1393)، «سبک­شناسی رسائل خواجه عبدالله». فنون ادبی، سال6، شمارۀ 1 (پیاپی 10)، صص 74-79.
اسفندیارپور، هوشمند (1389)، عروسان سخن (نقد و بررسی اصطالحات و صناعات ادبی در بدیع)، تهران: فردوس.
انصاری، خواجه عبدالله (1358)، صدمیدان. به اهتمام قاسم انصاری. تهران: کتاب خانه طهوری.
ــــــــــــــــــــــ (1372)، مجموعه رسائل فارسی. تصحیح محمد سرور مولایی. تهران: توس.
اوتاس، بو (1379)، «مناجات یا الهی‌نامه خواجه عبدالله انصاری»، ترجمه شهرزاد نیک­نام، معارف، دورۀ 17، شمارۀ1، صص 90-101.
برتلس، آندره پوگنی یویچ (1356)، تصوف و ادبیات تصوف، ترجمۀ سیروس ایزدی، تهران: امیرکبیر.
بهار، محمدتقی (1380)، سبک شناسی، تهران: امیرکبیر، چاپ هفتم.
پروین گنابادی، محمد (1364)، مقدمه ابن خلدون، تهران: بنگاه ترجمه و نقد کتاب.
پورنامداریان، تقی (1376)، رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
توکلی،  حمیدرضا (1389)، بوطیقای روایت در مثنوی، تهران:  مروارید.
جعفری، سمانه؛ میرباقری فرد، سید علی اصغر (1395)، «تحلیل انتقادی تعاریف شطح»، ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال7، شمارۀ 14، صص 174-149.
خطیبی، حسین (1375)، فن نثر در ادب پارسی، تهران: زوار.
دهباشی، مهدی؛ میرباقری فرد، سید علی اصغر (1384)، تاریخ تصوف، تهران: سمت.
راستگو، سیدمحمد (1385)، هنر سخن آرایی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب انسانی و دانشگاهی.
روحانی نژاد، حسین (1388)، «زبان عرفان»، قبسات، سال 14، زمستان، صص70-49.
روزبهان بقلی، روزبهان بن ابی نصر (1374)، شرح شطحیات، تصحیح هانری کربن، تهران: طهوری، چاپ سوم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1392)، زبان شعر در  نثر صوفیه، تهران: سخن.
شمیسا، سیروس (1383 الف)، بیان و معانی، تهران: فردوس، چاپ هشتم.
__________ (1383 ب)، نگاهی تازه به بدیع، تهران: میترا، ویرایش سوم.
عبادیان، محمود (1368)، درآمدی بر سبک‌شناسی در ادبیات، تهران: جهاد دانشگاهی.
غلامرضایی، محمد (1377)، سبک‌شناسی شعر پارسی از رودکی تا شاملو، تهران: جامی.
فشارکی، محمد (1374)، بدیع، تهران: جامی.
فعالی، محمدتقی (1381)، «زبان عرفانی»، قبسات، شمارۀ 24.
فیروزنیا، علی اصغر (1389)، «تأثیر حافظ از خواجه عبدالله انصاری»، ماهنامۀ حافظ، شمارۀ 72، صص 53-61.
مهربان، جواد (1389)، «نظری انتقادی بر سبک‌شناسی در ایران»، فصلنامة تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، شمارۀ 27 ، صص 111-122.
نویا، پل (1373)، تفسیر عرفانی و زبان قرآنی، ترجمۀ اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
واعظ،  بطول؛ صدری، نیره (1392)، «بلاغت انواع ادبی با تکیه بر نوع رباعی»، فصلنامه متن­پژوهی ادبی، شمارۀ 57، صص 32-7.
همایی، جلال­الدین (1386)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران: هما.