واکاوی «رمزهای هندسی زبان صوفیانه» در شعرعراقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 آموزش و پرورش ارسنجان ، شیراز ،ارسنجان، ایران

2 گروه زبان انگلیسی و ادبیات فارسی دانشگاه علوم پزشکی همدان ، دانشکده پزشکی ، همدان ، ایران

3 دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز

چکیده

رمزهای هندسی تعبیری مدرن از مجموعه ای از شگردهای ادبی است که قدمای بلاغی ما تحت عنوان تمثیل و متأخران تحت عنوان رمز، سمبول و پارادوکس از آن نام می برند. در این رویکرد، زبان در معنای حقیقی خود بکار نمی رود و معنای مجازی و رمزی، مورد نظر شاعر و نویسنده است. بی تردید، یکی از گروه های فکری جهان اسلام صوفیه هستند که این نوع بیان و زبان را برای تبیین آموزه های عرفانی خود مورد استفاده قرار
می دهند؛ که در این میان عطار به عنوان برترین فردی که از رمزهای هندسی به شکلی هنری و ماندگار استفاده کرده است از برجستگی بیشتری برخوردار است. در مقاله ی پیش رو به شیوه ی تحلیلی - توصیفی شعر فخرالدّین عراقی از شاعران سده ی هفتم از این منظر مورد کاوش قرار گرفته است. نتیجه ی بدست آمده نشان می دهد که عراقی از زبان‌ صوفیانه در قالب هندسه ی زبانی استفاده کرده و حقایقی عرفانی نظیر زبان دل، زبان اشارت، زبان تمثیلی- عرفانی، زبان شطح و طامات، زبان حقیقت، عشق و وحدت وجود بسیار سود جسته است و توانسته است به خوبی خبر کلان آموزه های عرفانی خود را به مخاطب منتقل نماید. از میان زبان‌ها، زبان حقیقت و رمز، بیشترین بسامد را در شعر عراقی دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1385)، دفتر عقل و آیت عشق، تهران: نشر طرح نو، چاپ سوم.
  2. اخوان الصفا (1376ق)، رسائل اخوان‌الصفا و خلّان‌الوفاء، المجدالاول، القسم‌الریاضی، بیروت: داربیروت (للطباعه و النشر) دار صار (للطباعه و النشر).
  3. استیس، والتر (1360)، عرفان و فلسفه، ترجمة‌ بهاءالدین خرمشاهی، تهران، سروش.
  4. پورنامداریان، تقی (1375)، رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  5. تفتازانی، علامه سعدالدین (1383)، مختصرالمعانی، قم: دارالفکر.
  6. حاج سیدجوادی، سیدکمال و گروهی از نویسندگان (1376)، نگرشی بر آثارعراقی، تهران: سلسلة انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  7. حق شناس، علی محمّد (1382)، زبان و ادبیات فارسی در گذرگاه سنت و مدرنیته، تهران: نشر آگه.
  8. حمیدیان، سعید (1392)، شرح شوق، تهران: قطره، چاپ سوم.
  9. دلاشو، لوفر (1374)، زبان رمزی افسانه، مترجم جلال ستاری، تهران: انتشارات توس.
  10. روزبهان بقلی، روزبهان بن ابی نصر (1344)، شرح شطحیات، به تصحیح هانری کُربن، تهران: انستیتوی ایران و فرانسه.
  11. سجادی، سید ضیاءالدّین (1375)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری.
  12. سراج، ابونصر (1388)، اللمع فی التصوّف، ترجمة مهدی مجتبی، تهران: انتشارات،اساطیر.
  13. شعیری، حمیدرضا (1385)، تجزیه و تحلیل نشانه، معناشناختی گفتمان، تهران: سمت.
  14. شمیسا، سیروس (1371)، بیان، تهران: فردوس.
  15. شیروانی، علی (1381)، ترجمة نهج‌البلاغه، قم: نسیم حیات.
  16. صیاد کوه، اکبر و دیگران (1383)، سخن شیرین پارسی، تهران: سمت.
  17. عراقی، فخرالدّین ابراهیم (1372)، دیوان، تصحیح نسرین محتشم خُزاعی، تهران: زوار.
  18. عین القضات همدانی، عبدالله بن محمد (1348)، نامه‌های عین القضات، به تصحیح علی نقی منزوی و عفیف عسیران، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  19. فتوحی رودمعجنی، محمود (1385)، بلاغت تصویر، تهران: انتشارات سخن.
  20. فروم، اریک (1349)، زبان از یاد رفته، مترجم ابراهیم امانت، تهران: انتشارات مروارید.
  21. مولانا، جلال‌الدین (1380)، غزلیات شمس، مطابق با نسخة تصحیح شده استاد بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: نشر پیمان، مفاخر فرهنگی.
  22. ناظر زاده‎ کرمانی، فرهاد (1368)، نمادگرایی در ادبیات نمایشی، تهران: انتشارات برگ.
  23. نیّری، محمد یوسف (1386)، سودای ساقی، شیراز: انتشارات دنیای نور.
  24. ____________ (1392)، نرگس عاشقان، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
  25. ____________ (1391)، قاف عشق، شیراز: انتشارات افراز.
  26. هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان (1386)، کشف المحجوب، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، تهران: سروش.