زبان و ادبیات فارسی
شرح کانون و نوع روایت نگاره‌های نسخ مصور هفت‌پیکر نظامی در رابطه با متن آن

فرزانه مهریار؛ شهرزاد نیازی؛ مرتضی رشیدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 مهر 1400

چکیده
  خمسه نظامی، از منظومه‌هایی است که در طول تاریخ، نسخ متعددی از آن، به ‌صورت مصور و غیرمصور تهیه ‌شده‌است. به‌خاطر رابطۀ متن منظومه و نگاره‌ها، نسخ مصور علاوه بر متن منظومه، بار معنایی حاصل از نگاره‌ها را نیز در خود جای داده‌است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به شناساندن نگاره‌های نسخ هفت‌پیکر در مجموعه‌ای از نسخ برگزیدۀ خمسۀ ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
نخستین شناخت‌ وزن ترانه‌های عامیانه در آثار فارابی و ابن سینا

علی اصغر بابا صفری؛ محمد امین محمدپور؛ غلامرضا ستوده

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 آذر 1400

چکیده
  در دوره معاصر پژوهشگران بسیاری در حوزه ادبیات غنایی به شناخت وزن ترانه‌های عامیانه پرداخته‌اند. وزن ترانه‌های عامیانه فارسی وزنی زمانی و تکیه‌ای است به صورتی که تکیه‌های وزنی‌ روی هجاهای بلند یا سنگین قرار می‌گیرند و این وزن‌ها به دو دسته وزن‌های زبانی (نوایی) و وزن‌های زمانی تقسیم می‌شوند. وزن‌های زبانی بیشتر بر اساس ممیزه‌های ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
روایت در اصلی ترین درون مایه های هزار و یک شب

افسانه افروغی نیا؛ محمد شاه بدیع زاده؛ جواد مهربان قزل حصار

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 اسفند 1400

چکیده
  داستان پردازی و روایت ، یکی از شیوه های درک بهتر ِ محیط پیرامونمان و بطور کلی درک بهتر ِ جهان هستی است. یعنی ذهن بشر با قابلیت و قدرت ادبی و پردازش روایی ، به داده های بی ربط و بی معنی نظم بخشیده و سامان می دهد. مطالعه داستان بر اساس ساخت ِ آن ، پژوهشی زبان شناختی است و هم توصیفی و تبیین ساخت ِ ادبی و شم روایی است. هدف این مجموعه ، مطالعه ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل نوسان سلطۀ معشوق بر عشاق در منظومه خسرو و شیرین نظامی بر اساس دیدگاه جامعه شناسی لوکاچ، بوردیو و آدورنو

زهرا نورمحمدی نجف آبادی؛ شهرزاد نیازی؛ محبوبه خراسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1401

چکیده
  منظومۀ خسرو و شیرین حکیم نظامی از منظومه‌های مشهور فارسی در حوزۀ ادبیات غنائیست. بن‌مایۀ داستان عشق است در این داستان که چندین عشق در آن جریان دارد جایگاه عاشق و معشوق اغلب در حال جابجایی و نوسان است، سیر داستان، گاه متعارف و گاه نامتعارف می‌شود. از جمله کنش‌های نامتعارف، سلطۀ عاشق بر معشوق است. انتظار این بود که مطابق با جاذبه و ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
بررسی و تحلیل انواع شکواییه در آثار نظامی گنجه ای

پروانه صفا؛ عنایت الله شریف پور؛ مریم جعفری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1401

چکیده
  شکواییه، یکی از گونه های ادبیات غنایی است که بررسی و تحلیل آن در آثار نظامی گنجه ای هدف اصلی پژوهش حاضر است. این گونۀ ادبی در اصطلاح، شعری است که بیانگر دردها، رنج ها و گرفتاری های شخصی و اجتماعی شاعر است. در این مقاله با هدف تأثیر اوضاع اجتماعی بر شکل گیری گونه های ادبی در یک دورۀ خاص و بهره گیری از روش تحلیل محتوا و استفاده از منابع ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
طبقه‌بندی و تحلیل بن‌مایۀ بی‌فرزندی در منظومه‌های عاشقانۀ فارسی

اعظم حسینی؛ حسن ذوالفقاری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 08 خرداد 1401

چکیده
  یکی از بن‌مایه‌های داستانی در منظومه‌های عاشقانه، بی‌فرزندی والدین عشّاق است. این بن‌مایه، نقطۀ ورود عشاق به داستان است؛ بنابراین نویسنده تمام هنر خود را به کار گرفته تا آن را حادثه‌ای به‌یادماندنی توصیف کند. این تحقیق به روش توصیف و تحلیل محتوای متن، به دنبال آن است که بن‌مایۀ بی‌فرزندی را در منظومه‌های عاشقانۀ فارسی چگونه ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
«کافر عشق ای صنم گناه ندارد» جستاری دربارۀ معنای بیتی از حافظ

مهدی تدین؛ سید علی محمودی لاهیجانی

دوره 11، شماره 41 ، دی 1400، ، صفحه 8-18

چکیده
  بیت «حافظ اگر سجدة تو کرد مکن عیب/ کافر عشق ای صنم گناه ندارد» در دیوان غزلیّات حافظ، یکی از بیت‌هایی است که از نظر معنا پیچیده و مبهم به نظر می‌رسد. بسیاری از شارحان در ارائۀ معنای بیت دچار لغزش شده‌اند و دلیل آن نیز توجه نکردن به معنای دقیق ترکیب «کافرِ عشق» است که سبب شده بیشتر شارحان به معنای کلّی بیت اشاره کنند و به تفسیر ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل ساده‌نویسی در عاشقانه‌های بیژن جلالی

داوود ملک زاده؛ عبدالحسین فرزاد؛ منصوره ثابت‌زاده

دوره 11، شماره 41 ، دی 1400، ، صفحه 20-35

چکیده
  بیژن جلالی از نخستین شاعرانی است که به شعر منثور با زبانی ساده روی آورد. این امر، نه تنها از مسیر تحولات شعر نو در ایران به‌ویژه از طریق نیما یوشیج، بلکه به واسطۀ حضور او در فرانسه و تأثیر از ادبیات اروپا شکل گرفت. جلالی از همان آغاز بیانی ساده در اشعارش داشت که از ابتدا تا انتهای شاعری‌اش با روندی تقریباً ثابت همراه بود. نکته‌ای که ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
بررسی نیاز عشق در شخصیّت تهمینه و سودابه براساس نظریه آبراهام مزلو

فخری زارعی؛ سیدکاظم موسوی؛ علی محمدی آسیابادی

دوره 11، شماره 41 ، دی 1400، ، صفحه 54-72

چکیده
  آثار ادبی، از جهت حضور انسان، موضوع نقد روان‌شناختی واقع می‌شوند و بستر مناسبی برای این‌ پژوهش‌ها به شمار می‌آیند. ویژگی برخی از آثار، ارائة تصویری از انسان خودشکوفاست. انسان‌گرایی از جریان‌های تأثیرگذار در روان‌شناسی است که انسان و رسیدنش به خودشکوفایی از مباحث مهم آن به‌شمارمی‌آید. مزلو، از پیشگامان انسان‌گرایی، الگویی ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
متن‌پژوهی و‌ قصه‌شناسی داستان ملک‌جمشید

حسن ذوالفقاری؛ سیده زیبا بهروز

دوره 11، شماره 41 ، دی 1400، ، صفحه 74-89

چکیده
  داستان «ملک جمشید، طلسم آصف و حمام بلور» یکی از داستان‌های عامیانة فارسی و رایج در عصر قاجار و کتابی از آخرین بازماندگان سنت افسانه‌سرایی ایرانی اثر نقیب‌الممالک است. ازجمله نوادر قصه‌های عامه است که مؤلف دارد. نویسندة این کتاب، همان پردازندة «امیرارسلان» معروف است که به دلیل شهرت «امیرارسلان»، داستان «ملک ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل نگاه عرفانی به درد و رنج در گزیدۀ متون عرفانی قرن‌های پنجم، ششم و هفتم

احمد امیری خراسانی؛ فاطمه نیک پناه

دوره 11، شماره 41 ، دی 1400، ، صفحه 90-104

چکیده
  در مجموعۀ عرفان و ادبیات، «درد و رنج» یکی از احساسات و هیجانات مهم در ساحت نفسانی انسان است. به لحاظ حیات کلی بشری نیز درد و رنج از وجوه تأثیربرانگیزی به شمار می‌آید. این مقولۀ خاص یکی از هفت مفهوم و مسائل اصلی انسان در طول تاریخ به صور گوناگون بوده است و با تمام مفاهیم درونی و ارتباط آن با مفاهیم مشابه، یکی از دغدغه­های جدی انسان ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
بازتاب مفاهیم نمادین و کهن‌الگویی آب در شعر شیرکو

جیهاد شکری رشید؛ ساغر سلمانی نژاد مهرآبادی

دوره 11، شماره 40 ، آبان 1400، ، صفحه 110-123

چکیده
  یکی از شیوه‌های نقد که دستاورد کارل گوستاو یونگ است و امروزه از آن استقبال فراوانی شده، نقد اسطوره‌شناسانه با رویکرد کهن‌الگوهاست. کهن‌الگوی «آب» که از شاخص‌ترین نمودهای تجلی صور طبیعی در ادبیات و اساطیر ملل مختلف است، دارای مصادیقی بارز در ادبیات کردی است و در شعر یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر کرد می‌توان مشاهده کرد. ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل ویژگی‌های امیدبخشی اسطورۀ آرش کمانگیر با نگاهی به اصل امیدِ ارنست بلوخ

فریده داودی مقدم

دوره 11، شماره 39 ، مرداد 1400، ، صفحه 9-22

چکیده
  اسطوره‌های اقوام گوناگون سرشار از مفاهیم ژرف و ارزشمندی است که روایت‌گر عمیق‌ترین کشش‌ها و حالات درونی انسانی است. این اسطوره‌ها در عین اشتمال بر امور غیرواقع، بیانگر حقایقی نهفته در ورای آنهاست که در جلوه‌هایی پنهان و آشکار خویشتن را باز می‌نمایانند. از جملۀ این حقایق، میل و امید انسان به داشتن جهانی والا و زیباست که در کنش‌های ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل استعارۀ مفهومی باد صبا در شعر حافظ

خدابخش اسداللهی؛ جهاندوست سبزعلیپور

دوره 11، شماره 39 ، مرداد 1400، ، صفحه 23-38

چکیده
  لیکاف و جانسون با نظریۀ استعارۀ مفهومی نشان دادند که استعاره‌ها از ذهن بر زبان جاری می‌شوند و تا زمانی ‌که در ذهن تغییر شناختی ایجاد نشود، استعاره شکل نمی‌گیرد. ادبیات فارسی- با پیکرۀ عظیمی که در اختیار دارد- در دل خود گنجینۀ استعاره‌های مفهومی بسیاری جای داده‌است. رویکرد این تحقیق شناختی است و با روش توصیفی-تحلیلی یکی از استعاره‌های ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
بررسی کهن‌الگوی زن اغواگر در مثنوی «زهره و منوچهر» ایرج‌میرزا

محمود صادق زاده؛ هادی حیدری نیا؛ شکوفه یغمایی

دوره 11، شماره 39 ، مرداد 1400، ، صفحه 39-56

چکیده
  کهن‌الگوها صورت‌هایی یکسان و مشترک در ذهن و ضمیر ناخودآگاه افراد بشرند که در هر عصری به شکل باورهای رایج آن دوره خود را نشان می‌‌دهند و بازشناسی تحولات و دگرگونی‌های آن‌ها می‌تواند شناخت ما را در مورد جریان‌های عمیق فرهنگی، اخلاقی و مذهبی در دوره‌های تاریخی افزایش دهد. در این تحقیق کهن‌الگوی زن اغواگر در ادبیات با مثنوی «زهره ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
بررسی تطبیقی عشق و عقل در اشعار حافظ و آثار فارسی سهروردی

محمد جاوید صباغیان؛ ریحانه واعظ شهرستانی

دوره 11، شماره 39 ، مرداد 1400، ، صفحه 75-88

چکیده
  یکی از مهمترین مضمون‌های مشترک قابل مقایسه در اشعار حافظ و آثار فارسی شیخ اشراق، مفهوم عشق و عقل است. همان اندازه که سهروردی در جایگاه حکیم در تک تک رساله‌های فارسی خود به عقل پرداخته، در سراسر دیوان خواجۀ شیراز نیز سخن از عشق است و هر دو در آثار خود نظری نیز به مفهوم مقابل آن داشته‌اند. اگر سهروردی حکیمی است که دل هم در گرو عقل دارد ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تبیین غم و اندوه در شروه‌سرایی‌های فایز دشتی، محمدخان دشتی و مفتون بردخونی

حیدر حاجیان؛ مریم پرهیزکاری؛ سید محمود سیدصادقی

دوره 11، شماره 39 ، مرداد 1400، ، صفحه 89-104

چکیده
  ادب غنایی بیان نرم و لطیف احساسات و عواطف شخصی شاعر است و به عشق، دوستی، رنج، نامرادی‌ و هرچه روح آدمی را متأثر می‌کند، توجه نشان می‌دهد. آنچه این نوع ادبی را از غیر آن متمایز می‌سازد، غلبۀ عنصر احساس و عاطفه بر دیگر عناصر شعری است. اندوه یکی از عمیق‌ترین و متأترکننده‌ترین احساسات آدمی است که در این پژوهش به شیوۀ توصیفی – تحلیلی ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
عناصر داستانی قصه‌های عاشقانۀ عامیانه و قابلیت آن برای پویانمایی (با تأکید بر قصّه های مشدی گلین خانم)

فریبا شمسی؛ محبوبه خراسانی؛ شهرزاد نیازی

دوره 11، شماره 38 ، اردیبهشت 1400، ، صفحه 20-35

چکیده
  قصه‌های عامیانۀ عاشقانه سرشار از ماجراهایی هستند که با توجه به ساختار روایی و داستانی مناسب، عناصر نمایشی، قابلیت تبدیل به فیلم‌نامه و پویانمایی را دارند. در این پژوهش که با روش اسنادی و تحلیل محتوا انجام شده است، عناصر روایی موجود در قصّه‌های عامیانه و متن منتخب، یعنی قصّه‌های مشدی گلین خانم یررسی شده است. هدف این پژوهش تبیین ظرفیت ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
مقایسۀ سبکی هجویات سنایی، انوری و جمال‌الدین عبدالرزاق

حشمت اله انصاری؛ مریم جعفری؛ غلامعباس ذاکری

دوره 11، شماره 38 ، اردیبهشت 1400، ، صفحه 72-89

چکیده
  یکی از انواع فروع ادب غنایی که بسامد بسیاری در آثار بیشتر شاعران پارسی‌گو دارد، «هجویه‌سرایی» است. بررسی ویژگی‌های سبکی این گونۀ ادبی می‌تواند سهم مهمی در ورود به دنیای ذهن شعرا و شناختن اندیشه‌ها، عواطف و رویکردهای آن‌ها داشته باشد. در این مقاله سعی شده است هجویات سنایی، انوری و جمال‌الدین که هر سه از شاعران بنام و برجستة ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تبارشناسی و تحلیل منظومه های غیر منظوم غنایی پیش از اسلام

میر جلیل اکرمی؛ رشید اسدی ولیلو

دوره 10، شماره 37 ، بهمن 1399، ، صفحه 8-24

چکیده
  نوع غنایی در ادب فارسی هم در نثر و هم در نظم نسبت به دیگر انواع شمول بیشتری دارد. غالب تحقیقات در این حوزه بر شعر تمرکز یافته و به نثر توجه کمتری شده است. این پژوهش سعی دارد با توجه به غفلت مذکور، با معرفی و تحلیل چهار داستان نشان دهد که علت ناشناخته بودن برخی از آن‌ها چیست؟ و این متون در دوران بعد از اسلام چگونه به حیات خود ادامه داده‌اند؟ ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
ساز و کار درآمیختن دو عنصر فرمالیستی آشنایی‌زدایی و برجسته‌سازی در دو داستان غنایی شاهنامه (زال و رودابه، بیژن و منیژه)

میترا بیغمی؛ مریم جعفری؛ غلامعباس ذاکری

دوره 10، شماره 37 ، بهمن 1399، ، صفحه 26-41

چکیده
  تأکید نظری فرمالیست‌ها بر ادبیّت و تمهیدات ادبی به کاررفته در متن، اگرچه نافی اهمیت محتوا نیست، نشان‌دهندۀ نقاط محوری‌ای است که به واسطۀ آن‌ها متن ادبی از آثار دیگر جدا می‌شود. مقالۀ حاضر می‌کوشد به بررسی کاربردهای دو آرایۀ اصلی فرمالیستی در دو داستان شاهنامه فردوسی بپردازد. انتساب شاهنامه به ژانر «حماسی» هیچ‌گاه محل تردید ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
تحلیل جاندار انگاری عشق در دیوان شمس

زینب حسینی؛ نازنین درویشی

دوره 10، شماره 37 ، بهمن 1399، ، صفحه 42-59

چکیده
  یکی از محوری‌ترین مفاهیم بیان شده در اشعار عرفانی فارسی، عشق است که در قرن هفتم به بنیادی‌ترین اندیشۀ مولوی در غزلیات شمس تبدیل شد. عشق در غزلیات شمس دارای شخصیت انسانی با ویژگی‌های رفتاری خاص است. چیستی صفات انسانیِ حمل شده بر عشق و نحوه و جایگاه بروز این ویژگی‌ها در مسیر عرفان با توجه به تلقی مولوی از عشق حائز اهمیت است. در این پژوهش ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
اسطوره‌کاوی "عاشقانۀ خسرو و شیرین" در متون ادبی-هنری ایران (با تاکید بر دوره معاصر)

مرضیه گلابگیر اصفهانی؛ زهرا فنایی

دوره 10، شماره 37 ، بهمن 1399، ، صفحه 72-89

چکیده
  روایت‌های اسطوره‌ای و اسطورۀ نام‌ها در طول زمان متاثر از حوضچه‌های معنایی است که در آن تکوین می‌یابند. ازاین‌رو، یک متن در دوره‌های گوناگون دارای دلالت‌پردازی‌های متفاوتی می‌شود. متن‌های ادبی-هنری در بستر شکل‌گیری‌شان بهتر شناخته شده و مناسب‌تر رمزگشایی می‌شوند؛ این امر شناخت کامل‌تری از الگووارۀ حاکم بر فرهنگ هر دوره ...  بیشتر

زبان و ادبیات فارسی
مضمون‌سازی و تصویرآفرینی با اَعلام جغرافیایی در غزل‌های محمدعلی بهمنی

سهیل فتاحی؛ موسی پرنیان؛ رقیه علوی

دوره 10، شماره 37 ، بهمن 1399، ، صفحه 90-102

چکیده
  در ادبیات فارسی، شاعران و نویسندگان، کمابیش به دانش جغرافی و شناخت اقالیم، کشورها، شهرها، کوه‌ها، رودها و مانند آن توجه خاصی داشته‌اند و با این عناصر، مضامین و تصاویر شعری آفریده‌اند. اَعلام جغرافیایی که به دو بخش عَلَم عام و عَلَم خاص تقسیم می‌شوند، در شعر معاصر نیز بازتاب قابل توجهی دارد. یکی از شاعران موفق معاصر در حوزۀ غزل، ...  بیشتر